Một số điểm mới tại Luật Thủ Đô 2026

Luật Thủ đô 2026 được Quốc hội khóa XVI thông qua thay thế Luật Thủ đô 2024, số 39/2024/QH15 đã bổ sung nhiều nội dung mới. Dưới đây là một số nội dung thay đổi đáng chú ý.

 

1. Hà Nội được áp dụng cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau

Khoản 3 Điều 5 Luật Thủ đô 2026 quy định trường hợp Luật, Nghị quyết của Quốc hội; Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nghị định của Chính phủ hoặc văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương được ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực mà có cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn cho Hà Nội thì Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định áp dụng.

Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 chủ yếu quy định nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô khi có khác biệt với luật khác, chưa cho phép Thành phố linh hoạt lựa chọn áp dụng ngay cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau.
 

2. Hà Nội được điều chỉnh thủ tục hành chính khác quy định của trung ương

Điểm a khoản 2 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 cho phép Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND Thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định khác về trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương.

 

Tuy nhiên, Luật đồng thời quy định rõ việc điều chỉnh không được làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện thủ tục hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

 

So với Luật Thủ đô 2024, đây là nội dung hoàn toàn mới khi trước đây Thành phố chưa được trao quyền điều chỉnh trực tiếp các thủ tục hành chính khác với quy định chung của trung ương.

 

3. Quy định chặt chẽ hơn về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Khoản 3 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 quy định việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Thành phố phải thực hiện đầy đủ việc đánh giá sự cần thiết, đánh giá tác động chính sách, xác định rõ nội dung khác với quy định hiện hành và tổ chức tham vấn cơ quan trung ương, đối tượng chịu tác động.

 

Luật cũng yêu cầu công khai dự thảo văn bản, nội dung tiếp thu, giải trình và không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, trừ trường hợp tạm ngưng hiệu lực hoặc bãi bỏ văn bản.

 

So với Luật Thủ đô 2024, quy trình xây dựng cơ chế đặc thù cho Hà Nội được quy định cụ thể và chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh lạm dụng cơ chế đặc thù và tăng trách nhiệm giải trình của cơ quan ban hành văn bản.

 

4. Lần đầu cho phép Hà Nội thí điểm cơ chế, chính sách khác luật

Khoản 1 Điều 9 Luật Thủ đô 2026 quy định Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trên địa bàn Hà Nội.

 

Tuy nhiên, Luật giới hạn rõ không được thí điểm đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và các vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.

 

Theo khoản 2 Điều 9, thời gian thí điểm tối đa là 05 năm và có thể gia hạn thêm nhưng không quá 05 năm.

 

Nội dung này chưa được quy định trong Luật Thủ đô 2024.

 

5. Luật quy định rõ các lĩnh vực được thí điểm

Khoản 3 Điều 9 Luật Thủ đô 2026 đã liệt kê cụ thể các lĩnh vực được áp dụng cơ chế thí điểm như mô hình tổ chức bộ máy, mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nông nghiệp công nghệ cao, quản lý đô thị, khai thác nguồn lực phát triển Thủ đô và các giải pháp xử lý vấn đề ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống của người dân.

 

Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 chưa có quy định cụ thể về nhóm lĩnh vực được phép áp dụng cơ chế thí điểm như Luật mới.